Mérida
- Artikulu hau Extremadurako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Mérida (argipena)».
Mérida (extremadureraz: Méria) Extremadurako hiriburua eta bertako hirugarren udalerririk populatuena da, Badajoz eta Cáceresen ondoren. 53.915 biztanle zituen 2006an.
Badajozko probintziaren iparraldean dago, eta Guadiana ibaiak zeharkatzen du. Erromatarren garaian Emerita Augusta zuen izena.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Merida historiaurrean
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Gaur egungo Merida hiriaren kokaleku den naturgunea, Kalbario eta San Albineko muinoen artean, Guadiana eta Albarregasen ibilguak alboetan zituena, oso leku egokia izan zen giza taldeak ezartzeko, fruituak biltzeari, ehizari eta arrantzari esker iraun zutenak. Behe eta Erdi Paleolitotik Guadianaren arroan aurkitutako hondakin materialek agerian uzten dute espazio horretan giza okupazioak daudela, eta hori egiaztatu ahal izan da garai horietako industria litikoen aztarnak agertu direlako Moreriasko arkeologia-eremuan eta egungo Bodegones eta Abadia auzoek okupatutako eremuetan.
Neolito eta Kalkolitoaren amaierara arte ez da dokumentatuko, berriz ere, biztanle-kokalekua, Arayako hurbileko kokalekuak erakusten duen bezala, eta bertako udalerriko labar-pintura eskematikoen lagin ugariak.
Fundazioa eta erromatarren garaia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ikusi Augusta Emerita
Gehien hedatutako eta jarraitutako iritziaren arabera, hiria Publio Karisio legatuak sortu zuen, K. a. 25ean, Colonia Iulia Augusta Emerita[1][2] izenarekin, Oktavio Augustoren aginduz. Helburua erromatar armadako lizentziadun soldadu emerituentzat kokaleku izatea zen, Kantabriar Gerretako bi legio beteranoentzat, Legio V. Alaudae eta Legio X. Geminakoentzat, zehazki. Emeritus hitzak latinez "erretiratua" esan nahi zuen eta ohorez lizentziatutako soldaduei buruzkoa zen. Aipatutako militarrak, erromatar aurreko herrixka edo jada existitzen den erromatar herrixka batean[3] kokatuko lirateke, baina, kasu guztietan, nahastuta, Estrabon, III, 2, 15ek, Mérida, espresuki, hiri "sinoizistikoen" artean aipatzen baitu, hau da, populazio misto indigena eta erromatarra zutenen artean. Bertako hiritarrak Papiria tribura atxikitu zituzten.
Lusitania izeneko erromatar probintziaren hiriburua izan zen. Horrela, distira handiko garai bat hasten da, eta horren lekuko dira bere eraikin bikainak: antzokia, anfiteatroa, zirkua, tenpluak, zubiak eta akueduktuak. Mendeetan zehar eta Mendebaldeko Erromatar Inperioa erori arte, Mérida, gune juridiko, ekonomiko, militar eta kultural garrantzitsu bat izan zen, erromatar garaiko populazio loratsuenetako bat, Ausoniok, Inperioko bederatzigarren tokirik nabarmenenen artean katalogatu zuena (are Atenasen aurretik ere), eta, I.mendean, Diocesis Hispaniarumeko hiriburu bihurtu zena. 412an, Atax errege alanoak (edo Attazesek) hiria konkistatu eta bertan ezarri zuen bere gortea sei urtez, 418an, Walia errege bisigodoaren eta alanoen adar honen aurkako gudu batean hil zen arte, ondorioz, Gunderiko asdingo bandalo erregea apelatu zuen koroa alana onar zezan.
Erdi Aroa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Ondorengo garaietan, Méridak, herri germaniarren erasoaldiak jasan zituen sueboen finkapeneraino, hauek, bere erresumako hiriburu bihurtu zutelarik V. mendean, Rekilaren agindupean. Ondoren, hiria, Bisigodo Erresumako hiriburua ere izan zen, eta, beraz, Hispaniakoa, VI. mendean, Agila I.aren agindupean, zenbait gotzainen irudiak nabarmentzen dira, Méridako Santuak deiturikoak, eta kristautasuna indartsu errotzen da. Fede herrikoi horren erakusgarri da Eulalia martiri santua, hiriko zaindaria eta betiko alkatea. Méridak penintsulako eskultura bisigodoen bildumarik garrantzitsuena du.
713an Musa ibn Nusair arabiar buruzagiak hiria konkistatu zuen hamalau hilabeteko erresistentziaren ondoren, eta hau Meridako Koraren hiriburu bihurtu zen, penintsulako handienetako eta boteretsuenetako bat. XI. mendearen hasieran, hiriko mozarabiarrak, hurrenez hurren, Kordobako botere zentralaren aurka matxinatzen dira, 805 eta 835 artean, hau murrizteko kanpaina militarrak egin behar dituena, Abderraman II.ak, alcazaba eraikitzea eta hiria babesten zuten erromatar-bisigodo harresiak desegitea agindu zuen arte, bere biztanleria eta boterea, larriki murriztuta geratuz. Hala ere, musulmanen garaiko hiriburu izan zen gaur egungo Extremadurako lurraldean, Kordobako Kaliferria erori zen arte. Mérida metropoliko egoitza izan zen 1119ra arte, non Santiago de Compostelara lekualdatuko den.
XII. mendearen hasieran, 1230ean, Alfontso IX.a Leongoa erregearen tropa kristauek Mérida konkistatu eta Done Jakue Ordenako San Markos Leongoaren Prioratoaren egoitza bihurtuko dute. Méridako Enkomienda, Méridako Etxe Egokiak ere deitua, Mérida hiriak, Arroyo hiribilduak eta Puebla de la Calzadaren zati batek osatzen zuten, Montijoko kondeei saldu zitzaien arte, hiriaren inguruan zeuden herrixkekin batera, hala nola, Mirandilla, Aljucén, Carrascalejo, La Garrovilla, Calamonte, Trujillanos eta San Pedro de Mérida. Gero, hiriaren herrixka gisa, Almendral de Mérida fundatu zen, 1536an independentzia lortu zuena Almendralejo izenarekin. Hispaniak hirian zuen gotzain egoitzarik zaharrena berrezarri behar zen, baina Santiago de Compostelako gotzainen ezetza eta aita santuaren agindu bat ez betetzearen ondorioz, ez zen berrezarri. aita santu eta erregeen lehiaketa beharrezkoa izan zen Mérida "Extremadurako hirien artean beste bat" izatera pasatzeko.
Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Méridak ondare arkeologiko garrantzitsu bat du, batez ere, hiriak distira gehien izan zuen erromatar garaikoa. Aztarna arkeologikoen agerpena etengabea da eta oraindik lur asko dago industeko. Méridako Monumentu-Hiriko Partzuergoak indusketa arkeologikoen doako zerbitzu bat du, higiezin bat eraitsi ondoren egin beharreko indusketen kostua bere gain hartzen duena, beren jabetzako higiezinak eraberritzea erabakitzen duten herritarrek ondare hori berreskuratzearen ondoriozko kosturik beren gain hartu behar izan ez dezaten.[4]
Klima
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hila | Urt | Ots | Mar | Api | Mai | Eka | Uzt | Abu | Ira | Urr | Aza | Abe | Urtekoa |
| Batez besteko tenperatura maximoa (°C) | 14.0 | 16.1 | 20.1 | 21.6 | 25.9 | 31.6 | 34.8 | 34.7 | 30.6 | 24.4 | 18.3 | 14.5 | 23.9 |
| Batez besteko tenperatura (ºC) | 8.9 | 10.5 | 13.4 | 15.2 | 18.9 | 23.6 | 26.3 | 26.3 | 23.2 | 18.3 | 13.0 | 9.9 | 17.3 |
| Batez besteko tenperatura minimoa (°C) | 3.8 | 4.8 | 6.8 | 8.7 | 11.9 | 15.7 | 17.8 | 17.8 | 15.9 | 12.2 | 7.6 | 5.3 | 10.7 |
| Euria (mm) | 51.4 | 40.7 | 33.2 | 49.2 | 43.0 | 15.3 | 3.6 | 5.7 | 25.4 | 61.4 | 69.3 | 69.3 | 467.5 |
| Euri egunak (≥ 0.1 mm) | 10.3 | 9.4 | 8.2 | 8.9 | 7.7 | 2.4 | 0.9 | 1.7 | 4.6 | 9.8 | 9.9 | 12.5 | 86.3 |
| Iturria: World Meteorological Organization[5] | |||||||||||||
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Cáceres, Badajoz, Almendralejo, Aljucén, Alange, Santa Amalia, Guareña, San Pedro de Mérida, Valverde de Mérida, Trujillanos, Mirandilla, El Carrascalejo, Don Álvaro, La Zarza, Villagonzalo, Torremejía, Aceuchal, Solana de los Barros, Lobón, Montijo, Torremayor, La Garrovilla, Esparragalejo, Arroyo de San Serván, Calamonte, La Roca de la Sierra, Puebla de Obando, Cordobilla de Lácara, Carmonita, Montánchez, Alcuéscar, Arroyomolinos eta La Nava de Santiago.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Azken zentsuaren arabera 60.225 biztanle zituen.
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 29.266 gizon, 31.053 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[6] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 58,1 udalerri berean jaioak ziren[7], probintziako batez bestekoaren (% 60,9) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 11,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7 —probintzian % 5,5—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4.219 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 61,9)[8]. Jaiotza herrialde nagusiak Venezuela, Kolonbia, Errumania dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 31.358 etxebizitza zeuden: 23.245 (% 74,1) nagusiak eta 8.113 (% 25,9) ez-nagusiak.[9] Kontsumo elektrikoaren arabera, 1.909 (% 6,1) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 4.145 (% 13,2) hutsik zeuden.[10] Etxebizitza nagusien % 76,9 jabetzan zegoen eta % 12,5 alokairuan.[11] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 270 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 1.112 plazarekin (4,12 plaza etxebizitzako).[12]
Etxebizitza multzoa Badajozko mapa
Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Badajozko mapa
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Guztira 23.245 etxegune zeuden, eta horietatik 6.102 (% 26,3) pertsona bakarrekoak ziren.[13] Etxeguneen % 71,4 familia batek osatzen zuen eta % 2,1 familiarik gabeko etxegune anitzak ziren.[14]
Etxeguneak tamainaren arabera
Etxeguneak motaren arabera
Etxebizitzen % 37,6 1980 baino lehen eraiki ziren, eta % 26,0 2001etik aurrera.[15] Etxebizitzen % 17,4 60 m²-tik beherako azalera zuten eta % 13,5 120 m²-tik gorakoa.[16]
Eraikuntza garaia
Azalera erabilgarria
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 51.122 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 30,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,4.[17] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 33,0 zen 2021ean eta % 34,7 2024an; beraz, 1,7 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 11,4 izatetik % 9,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 36,6 ziren, eta gizonen artean % 32,6; 4,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,5 eta gizonen % 7,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 76,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 24,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 385 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 39,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 60,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,4 ziren.[17]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 17.745 | % 34,7 | 8.009 | % 32,6 | 9.736 | % 36,6 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 15.327 | % 30,0 | 7.869 | % 32,1 | 7.458 | % 28,1 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 13.253 | % 25,9 | 6.914 | % 28,2 | 6.339 | % 23,8 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 4.797 | % 9,4 | 1.742 | % 7,1 | 3.055 | % 11,5 |
| Guztira | 51.122 | % 100,0 | 24.534 | % 100,0 | 26.588 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 33,0 | % 30,2 | % 25,3 | % 11,4 | 50.239 |
| 2022 | % 33,6 | % 30,2 | % 25,6 | % 10,6 | 50.228 |
| 2023 | % 34,3 | % 30,1 | % 25,7 | % 10,0 | 50.579 |
| 2024 | % 34,7 | % 30,0 | % 25,9 | % 9,4 | 51.122 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 12,6 ikasten ari zen (6.435 pertsona).[18] Ikasten ari zirenetatik, % 48,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,9 batxilergoan, % 15,2 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,5 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 48,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 48,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 14,6 eta emakumeen % 15,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 86,0 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 47,1 eta 25–29 urtekoen % 15,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 3,1 baino ez.[19] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 44,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 38,9.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 93,2 estatuan jaio zen, eta % 6,8 atzerrian.[17] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 33,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 26,4 eta % 12,6, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 37,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,6 eta % 13,7, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,7 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 11,3.[18] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 49,0 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 39,8 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Hona hemen biztanleria auzoz auzo, INEren arabera.
| Herria | Biztanleak (2016)[20] | Gizonak | Emakumeak |
|---|---|---|---|
| Campomanes | 17 | 9 | 8 |
| Carrión | 14 | 9 | 5 |
| El Prado | 5 | 2 | 3 |
| El Vivero | 139 | 68 | 71 |
| Estación de Aljucén | 8 | 3 | 5 |
| Estación de El Carrascalejo | 4 | 2 | 2 |
| Mérida | 58.519 | 28536 | 29983 |
| Miralrio | 93 | 44 | 49 |
| Proserpina | 227 | 124 | 103 |
| Psiquiátrico | 103 | 67 | 36 |
| Virgen de la Luz | 28 | 14 | 14 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.297 euro-koa zen[21], eta etxegune bakoitzeko 33.233 euro-koa, probintziako 2. altuena. Balio hori probintziako batez bestekoaren (12.068 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 17.150 euro zen. Errenta gordina 15.969 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako 2. altuena.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 61,9[22]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 19,9), beste diru-sarrerak (% 10), langabezia-prestazioak (% 2,3), beste prestazioak (% 5,9).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[23][oh 1]. Udalerrian indizea 30,2 da, probintziakoaren (29,2; Badajozko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,7 da, probintziakoaren (2,3;
Badajozko mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Mérida udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 29.874 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,3; gainerako % 40,7 inaktibo zeuden (erretiratuak % 41,9, beste inaktiboak % 39,4 eta ikasleak % 18,7).[24] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 16,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 61,9 zen eta emakumezkoena % 56,9; langabezia-tasa, aldiz, % 12,1 eta % 20,3 zen, hurrenez hurren.[24]
Okupatuen kopurua 24.654 zen 2023ean, 2021eko 23.364etik gora.[25] Emakumeek okupatuen % 47,3 osatzen dute, eta gizonek % 52,7.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 25.034 | % 49,7 | 13.156 | % 54,4 | 11.878 | % 45,3 |
| Langabeak | 4.840 | % 9,6 | 1.817 | % 7,5 | 3.023 | % 11,5 |
| Inaktiboak | 20.520 | % 40,7 | 9.213 | % 38,1 | 11.307 | % 43,1 |
| Guztira | 50.394 | % 100,0 | 24.186 | % 100,0 | 26.208 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 88,0), industria (% 5,0), eraikuntza (% 4,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,7).[25] Xeheago, jarduera-adarrik handiena administrazio publikoa da (% 17,1), ondoren merkataritza (% 15,9) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 10,3) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 38,3), eta oinarrizko okupazioak % 9,4.[26] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 51,5 eta emakumeen % 44,2).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 9.439 | % 38,3 | 4.675 | % 36,0 | 4.764 | % 40,8 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 11.846 | % 48,0 | 6.690 | % 51,5 | 5.156 | % 44,2 |
| Oinarrizko okupazioak | 2.329 | % 9,4 | 1.054 | % 8,1 | 1.275 | % 10,9 |
| Ez dago jasota | 1.040 | % 4,2 | 568 | % 4,4 | 472 | % 4,0 |
| Guztira | 24.654 | % 100,0 | 12.987 | % 100,0 | 11.667 | % 100,0 |
Okupatuen % 85,9 besteren konturako langileak dira, eta % 14,1 norberaren konturakoak.[27]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 3.475 | % 14,1 | 2.148 | % 16,5 | 1.327 | % 11,4 |
| Besteren kontura | 21.179 | % 85,9 | 10.839 | % 83,5 | 10.340 | % 88,6 |
| Guztira | 24.654 | % 100,0 | 12.987 | % 100,0 | 11.667 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 94,0 estatuan jaio zen, eta % 6,0 atzerrian.[24] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 54,6 okupatuak dira, % 22,6 erretiratuak, % 8,3 bestelako inaktiboak, % 7,9 langabeak eta % 6,6 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,8 okupatuak dira, % 33,0 bestelako inaktiboak, % 8,0 langabeak, % 6,0 erretiratuak eta % 5,2 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,6 okupatuak dira, % 23,0 bestelako inaktiboak, % 12,7 erretiratuak, % 11,8 langabeak eta % 6,9 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,3 bestelako inaktiboak dira, % 36,1 okupatuak, % 13,4 langabeak, % 8,1 ikasleak eta % 4,1 erretiratuak.
Okupazioa
Okupatuen % 95,0 estatuan jaio zen, eta % 5,0 atzerrian.[26] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 51,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 7,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 59,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 23,4 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 13,7 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 41,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 18,1 oinarrizko okupazioetakoak.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[28] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 82,0 zerbitzuetan ari dira, % 7,6 industrian, % 7,0 eraikuntzan eta % 3,4 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 75,7 zerbitzuetan ari dira, % 9,2 nekazaritzan, % 7,8 eraikuntzan eta % 7,2 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 95,0 zerbitzuetan ari dira, % 2,2 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 95,0 zerbitzuetan ari dira, % 2,5 nekazaritzan.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 875 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 68.581 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[29][oh 2]. Udalerriaren azalera 865,6 km² denez, NAE lurraldearen % 79,2 da[30]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 42,7 larre iraunkorrak (29.265 ha, 192 ustiategitan), % 35,5 lur goldagarria (24.313 ha, 535 ustiategitan), % 21,9 arbolak (15.000 ha, 677 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (2,2 ha, 2 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,4 ha, 16 ustiategitan)[oh 3].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 13.655 behi, 69.386 ardi eta ahuntz, 32.784 txerri eta 106.238 hegazti zeuden[31].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 37.103 gidari zeuden erroldatuta: 20.722 gizon (% 55,8) eta 16.381 emakume (% 44,2)[32]. Biztanleen % 61,5 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 49.353 ibilgailuk osatzen zuten: 33.819 turismo, 4.211 motozikleta, 3.781 furgoneta, 2.925 ziklomotor eta 2.541 kamioi[32]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 561 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (611) azpitik.
Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 10,5k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10k 25 urte baino gehiago[32]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 56,6 diesel zen eta % 42,4 gasolinazko; 316 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 0,5). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 6,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 25,3k ez zuen etiketarik[oh 4].
Hiri eta herri senidetuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ MAYET, F, ÉTIENNE, R.. (1984). “La denomination antique de Mérida”. Lucerna, 159-172. or..
- ↑ Canto, Alicia M. (1989): Colonia Iulia Augusta Emerita: Consideraciones en torno a su fundación y territorio, Gerión 7, 149-205 orr.
- ↑ Canto, Alicia M. (2006). "Sobre la verdadera fecha de la fundación de Mérida". Hispania Romana, Terra Antiquae.
- ↑ (Gaztelaniaz) «El servicio gratuito de excavaciones del Consorcio se extiende ya a toda la ciudad» Hoy 2014-03-09 (kontsulta data: 2021-01-10).
- ↑
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Badajoz.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Badajoz.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza nagusiak jabetza-erregimenaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak eraikuntza-urtearen arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak azaleraren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Badajoz.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Badajoz.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Badajoz.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q14323.
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Badajoz.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Badajoz.tab (Wikimedia Commons).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Mérida hiriaren webgunea
| Gizateriaren Ondarea Espainian | ||
|---|---|---|
|
Alhambra, Generalife eta Albayzín • Aranjuezko errege jauregia • Méridako arkeologia multzoa • Tarracoko arkeologia multzoa* • Atapuercako arkeologia multzoa • Ávilako Hiri Zaharra eta harresiz kanpoko elizak • Burgosko katedrala • Cáceres • La Vall de Boíko eliza erromanikoak* • Herkulesen Dorrea*** • Sevillako katedrala, Alkazarra eta Indietako Agiritegia • Altamirako leizea • Kordoba • Cuenca • Doñana • El Escorial • Garajonay • Eivissa • Las Médulas • Aragoiko arkitektura mudejarra • Asturias eta Oviedoko monumentuak • Kataluniar Musikaren Jauregia eta Sant Pau Ospitalea* • Elxeko palmadia • Pobleteko monasterioa* • Pirinioak - Monte Perdido • Úbeda eta Baeza • Mediterraneo itsasoko labar-artea • Lugoko erromatar harresiak*** • Donejakue bidea** • Salamanca • San Cristóbal de La Laguna • San Millán de Yuso eta Susoko monasterioak • Santa María de Guadalupe • Santiago Compostelakoa*** • Segovia eta bere akueduktua • Serra de Tramuntana • Llotja de la Seda • Teide • Toledo • Alcalá de Henaresko unibertsitate eta gune historikoa • Bizkaiko Zubia** • Antoni Gaudíren lanak* • Merkurioaren Ondarea. Almadén eta Idrija¹ • Antequerako trikuharrien parajea • Medina Azahara | ||
| Artikulu hau Extremadurako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |